Signalen op jonge leeftijd
Typen antisociaal gedrag in de jeugd
Ouderen met een antisociale persoonlijkheidsstoornis
Factoren die het verloop bepalen

Signalen op jonge leeftijd

Een antisociale persoonlijkheidsstoornis (ASP) begint op vroege leeftijd, namelijk met een gedragsstoornis voor het 15e jaar. Maar er zijn vaak ook al signalen vóór het 15e jaar:

• De eerste symptomen beginnen gemiddeld al op 8-9-jarige leeftijd [34]
• Er zijn aanwijzingen dat een moeilijk temperament en problematische relatie met ouders op 3-jarige leeftijd een sterke voorspeller is van een antisociale persoonlijkheidsstoornis en van crimineel gedrag als volwassene[35;36]
• Van de Amerikaanse volwassen mannen met 4 of meer symptomen van een antisociale persoonlijkheidsstoornis had 95% minstens 1 symptoom in de kindertijd.[11] Andersom is het niet zo dat antisociaal gedrag in de jeugd zich vanzelfsprekend ontwikkelt tot een antisociale persoonlijkheidsstoornis als volwassene.[11;14]

Typen antisociaal gedrag in de jeugd

Er wordt onderscheid gemaakt tussen 2 typen antisociaal gedrag in de jeugd. Elk type heeft een eigen beloop:[29;37]

1. Life-course-persistent antisociaal gedrag
Deze kinderen vertonen al gedragsproblemen vóór hun 5e levensjaar. Ze zijn hyperactief, hebben psychopathische karaktertrekken en opvoedingsproblemen.[16]

Bij dit type is het risico op een antisociale persoonlijkheidsstoornis groot. Slechts 15% van 87 jongens met een vroeg begin van gedragsproblemen had geen antisociale persoonlijkheidsstoornis of andere ernstige aanpassingsproblemen toen hij volwassen (26 jaar) was.[35]

2. Adolescent-onset antisociaal gedrag
Het antisociale gedrag ontstaat tijdens de adolescentie. Het gedrag hangt samen met weinig toezicht van ouders en omgaan met antisociale leeftijdgenoten, waarbij het antisociale gedrag wordt nagedaan.

Bij dit type antisociaal gedrag is de kans op een antisociale persoonlijkheidsstoornis als volwassene lager dan bij het life-course-persistent type. De groep die zich tijdens hun adolescentie antisociaal gedroeg, heeft op 26-jarige leeftijd wel meer aanpassingsproblemen dan de groep jongeren die vroeger nooit antisociaal gedrag vertoonde.[35]


Ouderen met een antisociale persoonlijkheidsstoornis

Het beloop van een antisociale persoonlijkheidsstoornis is chronisch. Het beloop valt niet uiteen in episoden, zoals bij veel As I stoornissen.[38] Chroniciteit is een kenmerk van alle persoonlijkheidsstoornissen. Er zijn wel aanwijzingen dat de symptomen een antisociale persoonlijkheidsstoornis meestal afnemen rond de middelbare leeftijd. Deze zogenaamde 'burn-out' geldt niet voor personen met psychopathie.[24;39]

De Multidisciplinaire Richtlijn Persoonlijkheidsstoornissen stelt dat het natuurlijk beloop van persoonlijkheidsstoornissen zich kenmerkt door een zekere mate van natuurlijk herstel. Behandeling lijkt dit herstel te versnellen. In de onderzoeken vormen mensen met een antisociale persoonlijkheidsstoornis een uitzondering dus het is onduidelijk of deze verandering in persoonlijkheid ook voor mensen met ASP gelden.[95]


Factoren die het verloop bepalen

• Een ongunstig beloop hangt samen met een veelheid aan neurobiologische, gezins-, en schoolproblemen en een negatieve invloed van leeftijdgenoten [35]
• Het onderzoek naar beschermende factoren tegen een antisociale ontwikkeling staat nog in de kinderschoenen. De aanwezigheid van extra verzorgers buiten de ouders en duidelijke structuur en regels in het gezin lijken het effect van risicofactoren te kunnen verminderen.[15]