Opvoeden geschiedt door de ouders, eventueel begeleid door hulpverleners. Het accent ligt vooral op aanpassen van het kind én de omgeving. De opvoeding vormt de basis voor een eventuele behandeling. Als deze basis niet goed is, heeft behandeling geen zin.

Bij behandeling ligt de regie bij een behandelaar met specifieke deskundigheid. Het accent ligt vooral op verandering. De behandeling bouwt voort op de opvoeding.

Opvoeden

De opvoeding van kinderen met een autismespectrum stoornis stelt hoge eisen aan de opvoeders. Om tegemoet te komen aan de problemen van hun kind, wordt hen meestal aangeraden gebruik maken van 3 elkaar aanvullende opvoedingsstrategieën.[62]

• Een aangepast prikkelaanbod. Om overprikkeling te voorkomen, wordt het dagelijks leven van het kind sterk gestructureerd. Dit geldt zowel voor de materiële omgeving, de daginvulling als de omgang met andere mensen
• Een aangepast eisenpakket. Dit geldt zowel voor het denken, het voelen als het gedrag. Doel is het voorkomen van overvragen en het waken voor ondervragen
• Een aangepaste vorm van communicatie. Geen nadruk op verbale communicatie, maar liever visueel communiceren met voorwerpen of gebaren. Als verbale communicatie onvermijdelijk is, bij voorkeur langzaam spreken in korte enkelvoudige zinnen.
  

Als deze 3 opvoedingsstrategieën onvoldoende effect sorteren is speciale behandeling noodzakelijk.[62]

Behandeling

Er bestaat geen standaard psychologische behandeling om autismespectrumstoornissen te genezen.[34;67;83] In de praktijk kent iedere psychologische of onderwijskundige behandeling drie verschillende behandeldoelen:[3]

• Structurering van de omgeving
• Stimulering van de normale ontwikkeling
• Vermindering van gedragsproblemen[84]
  
  

De nadruk op een van deze doelen en de concrete uitwerking, is afhankelijk van de specifieke problemen van de individuele patiënt. Om die reden is een uitgebreide diagnostiek zo belangrijk. Daaruit volgen immers de keuzes voor de concrete individuele behandeldoelen.[9]

In de praktijk ontvangen kinderen met autismespectrum stoornissen meestal een behandeling die bestaat uit meerdere onderdelen, waaronder:

• Aanpassen van de omgeving (structurering)
• Aanleren van praktische vaardigheden
• Interventies gericht op verbetering van het sociale gedrag
• Interventies met behulp van leeftijdsgenoten
• Allesomvattende interventies (bevatten diverse elementen).
  

Voor het effect van iedere behandeling - en de generalisatie van het aangeleerde gedrag - is het van belang dat de verschillende onderdelen op elkaar zijn afgestemd. Belangrijkste voorwaarde voor de afstemming is dat ouders/verzorgers en leerkrachten actief betrokken zijn bij de behandeling. De laatste jaren worden ook klasgenoten steeds vaker betrokken bij de behandeling.[34;83;86]

Specifieke behandelvormen

In de loop der jaren zijn vanuit verschillende psychologische theorieën en behandeltradities specifieke behandelingvormen ontwikkeld.

Van alle vormen van behandeling is Applied Behavior Analysis (ABA) het meest onderzocht.[64;87-89] Dit is een zeer intensieve vorm van begeleiding - tot 40 uur per week - gebaseerd op gedragstherapeutische principes van beloning van gewenst gedrag.

Hoewel goed experimenteel onderzoek nog vrijwel ontbreekt, zijn uit het bestaande onderzoek wel enkele conclusies te trekken:[90]

• ABA heeft een bewezen effect op het IQ, ook op de langere termijn [91]
• Het effect op het sociaal functioneren is nog onbewezen
• Intensieve vormen van ABA hebben meer effect dan minder intensieve vormen. Uitvoering door minder goed getrainde professionals heeft minder effect
• ABA is niet voor alle kinderen geschikt. Vooral kinderen met een hoger IQ en kinderen met PDD-NOS hebben baat bij deze methode.[67]

Er is wel kritiek mogelijk op deze methode.

• De opzet van de behandeling is zeer rigide. Er wordt volgens de critici onvoldoende uitgegaan van de wensen en voorkeuren van het kind en de ouders. Een lossere benadering blijkt effectiever voor het aanleren van sociale vaardigheden.[92] Recent zijn ABA-behandelingen ontwikkeld waarin daarvoor meer aandacht is
• De methode is zeer intensief, en dus in verhouding tot het effect vrij duur. Vermindering van de intensiviteit leidt echter tot een verminderde werkzaamheid.