Inleiding
Oorzaken
Verschijnselen
Diagnose
Behandeling
Prognose
Complicaties
Meer informatie

Dermatitis exfoliativa is een niet vaak voorkomende maar ernstige huidaandoening waarbij sprake is van afschilfering van de bovenste huidlagen. Dermatitis exfoliativa komt het meest frequent voor bij mannen boven de vijftig jaar en wordt ook de ziekte van Wilson genoemd.

Meestal ontstaat dermatitis exfoliativa als reactie op geneesmiddelen, kanker of andere (huid)aandoeningen. Soms treedt de aandoening zonder bekende oorzaak op en wordt dan idiopathisch genoemd. Huidaandoeningen waarbij dermatitis exfoliativa kan optreden, zijn onder meer eczeem , psoriasis en pemphigus. In zeldzame gevallen is dermatitis exfoliativa het gevolg van schimmelinfecties zoals candidiasis. Deze huidaandoeningen verstoren het proces van normale huidopbouw en leiden zo tot afschilfering van de huid.

Het eerste kenmerk dat opvalt bij dermatitis exfoliativa is het rood worden van de huid (erytheem), voornamelijk van het hoofd, de romp en schaamstreek. Deze roodheid begint als één enkele of als meerdere jeukende plekken die zich geleidelijk over het gehele lichaam verspreiden. De handpalmen en voetzolen kunnen ook zijn aangedaan, terwijl de slijmvliezen van neus en mond meestal gespaard blijven. Na dit stadium vormen zich kleine of grote schilfers in de gebieden met roodheid van de huid. Het schilferen van de huid heeft invloed op het vermogen van de huid om de lichaamswarmte te regelen waardoor de lichaamstemperatuur kan stijgen (hyperthermie) of dalen (hypothermie). Er kunnen gewichtsverlies en afwijkingen in de hartslag en bloeddruk optreden. Dermatitis exfoliativa kan tevens haarverlies en veranderingen in de structuur van de nagels veroorzaken. Andere verschijnselen die kunnen optreden zijn onder meer borstgroei bij mannen (gynaecomastie), vergroting van de lymfeklieren, koorts en vergroting van de lever.

De diagnose wordt gesteld op basis van de medische voorgeschiedenis, het verhaal van de patiënt en de verschijnselen. Tevens wordt een lichamelijk onderzoek verricht. Daarnaast is een overzicht van het geneesmiddelengebruik belangrijk voor de diagnose. Laboratoriumonderzoeken, zoals een volledige bloedtelling en bepaling van de bezinking, worden tevens uitgevoerd.
Deze onderzoeken kunnen abnormale veranderingen in de huid en het lichaam opsporen en de oorzaak van de verschijnselen vaststellen. Een biopsie van de huid kan de diagnose bevestigen.

De behandeling van dermatitis exfoliativa hangt af van de ernst van de aandoening. Een ziekenhuisopname kan noodzakelijk zijn. In eerste instantie worden basismaatregelen genomen om de vocht- en zoutbalans en lichaamstemperatuur te handhaven en de hartslag en bloeddruk te stabiliseren. Aandacht wordt besteedt aan het optreden van infecties. Daarnaast bestaat de behandeling uit het wegnemen van de oorzaak en het verlichten van de verschijnselen. De behandeling van kortdurende (acute) dermatitis exfoliativa bestaat uit remmen van het ontstekingsproces met bepaalde zalven en lotions in combinatie met geneesmiddelen in tabletvorm , zoals antibiotica en antihistaminica, om de jeuk te bestrijden.

De behandeling van langdurende (chronische) dermatitis exfoliativa is vergelijkbaar en bestaat uit zalven en lotions in combinatie met andere behandelmethoden, zoals lichttherapie. Daarnaast worden onderliggende aandoeningen die dermatitis exfoliativa kunnen veroorzaken behandeld.
Dermatitis exfoliativa geneest meestal met de juiste behandeling maar er kunnen kleurloze vlekken op het lichaam achterblijven. Tevens kunnen licht tot ernstig haarverlies en nagelafwijkingen blijven bestaan.

Dermatitis exfoliativa als gevolg van geneesmiddelengebruik verdwijnt meestal binnen enkele dagen na het staken van het desbetreffende geneesmiddel, eventueel met vervanging door een ander geschikt middel, en het starten van een ondersteunende behandeling. Als dermatitis exfoliativa het gevolg is van bepaalde onderliggende ziekten of kwaadaardige aandoeningen duurt de genezing langer. De prognose bij dergelijke aandoeningen hangt af van vroege ontdekking en tijdige en juiste behandeling.

Veranderingen in het proces dat de lichaamswarmte reguleert kunnen leiden tot levensbedreigende situaties waarin de hartslag en bloeddruk ernstig zijn verstoord. Een ziekenhuisopname kan nodig zijn om een geschikte behandeling te bieden en verdere complicaties te voorkomen. Dermatitis exfoliativa verstoort de meervoudige beschermende barrièrefunctie van de huid. Dit leidt tot verlies van warmte, water, eiwitten en zouten, waardoor het lichaam kwetsbaarder wordt voor infecties. Dermatitis exfoliativa vormt ook een risicofactor voor een epidemische verspreiding van de bacteriestam meticillineresistente Staphylococcus aureus (MRSA).

Meer informatie over geneesmiddelen kunt u vinden in de Geneesmiddelenatlas

http://www.aafp.org
American Academy of Family Physicians, (1999), Exfoliative Dermatitis [Online], [geraadpleegd op: 11 juni 2005]. (Engels)

http://www.nlm.nih.gov
Medline Plus (2004). Exfoliative Dermatitis, (Online) [geraadpleegd op: 11 juni 2005]. (Engels)

http://www.ncbi.nlm.
Rothe, M.J., Bialy, T.L., Grant-Kels, J. M. (2000), “Erythroderma”, Dermatol Clin, vol. 18, no. 3, pp. 405-415. (Engels)

http://www.merck.com
The Merck Manual of Diagnosis and Therapy, Exfoliative Dermatitis, [Online], [geraadpleegd op: 25 juni 2008]. (Engels)

Bolgnia, J.L. and Braverman, I.M. (2005), Skin Manifestations Of Internal Disease, in: Kasper, L. D., Braunwald, E., Fauci, A. S., Hauser, S. L., Longo, D. L. and Jameson, J. L. (eds), Harrison’s Principles of Internal Medicine, 16th ed, vol 1, McGraw-Hill, London. (Engels)

Holden, C.A. and Berth-Jones, J. (2004), Eczema, Lichenification, Prurigo & Erythroderma, in: Burns, T., Breathnach, S., Cox, N. and Griffiths, C. (eds), Rook’s Textbook of Dermatology, 7th ed, Blackwell, Oxford. (Engels)

Odom, R.B., James, W.D. and Berger, T.G. (2000), Andrew’s Diseases of Skin, 9th ed, W.B. Saunders, Philadephia. (Engels)

White, J.W. (1996), Eczematous Reaction Patterns, in: Sams, W.M. Jr. and Lynch, P.J. (eds), Principles & Practice of Dermatology, 2nd ed, Churchill Livingstone, New York. (Engels)