Inleiding
Oorzaak
Verschijnselen
Diagnose
Behandeling
Complicaties
Preventie
Meer informatie
Miltvuur of anthrax is een besmettelijke ziekte die door de bacterie Bacillus anthracis wordt veroorzaakt. De aandoening kan bij de mens in de volgende organen voorkomen:
- de huid (huidmiltvuur);
- de longen (longmiltvuur);
- het spijsverteringskanaal (darmmiltvuur).
In circa 95 procent van de gevallen van anthrax is de huid aangedaan. De longen zijn zelden geïnfecteerd. Anthrax van het spijsverteringskanaal is een buitengewoon zeldzame vorm van de aandoening. Anthrax komt over de gehele wereld voor, maar vooral in Iran, Centraal Afrika, Zuid-Amerika en Rusland. Behalve dat anthrax van nature voorkomt, kan het opzettelijk, als gevolg van bioterrorisme, worden verspreid. Dergelijke gevallen deden zich in 2001 in de Verenigde Staten voor. Toen werd de bacterie via de posterijen in enveloppen verspreid.
Anthrax komt vooral voor bij gras etende (herbivore) dieren zoals koeien, schapen, paarden en geiten. De bacterie kan echter ook bij wilde dieren zoals olifanten of herten voorkomen. Een inactieve vorm van de bacterie Bacillus anthracis, zogenoemde sporen, is in de bodem aanwezig. Dieren pikken deze sporen op tijdens het grazen. Bij de mens kan de besmetting worden veroorzaakt door landbouwwerkzaamheden of door de industriële verwerking van bepaalde producten. Besmetting van mensen die in de landbouw werken, kan optreden door direct contact met afscheiding van geïnfecteerde dieren of tijdens het villen of slachten van dieren die de infectie bij zich dragen. Meestal komen de anthrax-sporen binnen via een wond in de huid en niet door de intacte huid. Het eten van vlees dat onvoldoende is verhit, of van ongepasteuriseerde melk of andere zuivelproducten kan er eveneens toe leiden dat de mens met anthrax besmet raakt, wanneer deze producten van geïnfecteerde dieren afkomstig zijn. Vlooien die de geïnfecteerde dieren bijten, kunnen ook een mens bijten en daarmee de ziekte overbrengen.
De industriële gevallen van anthrax zijn meestal het gevolg van blootstelling aan besmette huiden, geitenhaar, wol of beenderen. In deze gevallen worden de sporen ingeademd. Ook kunnen ze via beschadigingen in de huid binnenkomen. Er zijn geen gevallen bekend waarin anthrax van de ene mens op de andere werd overgedragen.
De verschijnselen van anthrax verschillen afhankelijk van de aangedane plaats. Op de huid ontstaat een klein, jeukend knobbeltje op de huid op de plaats waar de bacterie is binnengekomen. Dit gebeurt binnen één tot zeven dagen na blootstelling aan de bacterie. Deze knobbeltjes komen meestal op de armen, handen, het gezicht of de hals voor, doordat deze delen van het lichaam het meest aan de bacteriesporen zijn blootgesteld. Binnen enkele dagen raken de knobbeltjes met pus gevuld en uiteindelijk ontstaat een zweer. Deze zweer geneest na enkele weken, doordat een zwarte korst wordt gevormd. Wanneer deze korst afvalt, blijft een litteken over. Deze zweren gaan gepaard met koorts, hoofdpijn, spierpijn en ernstige ontsteking van de weefsels rond de zweer, waarin zich een aanzienlijke hoeveelheid vocht ophoopt. Ondanks de ernstige huidbeschadigingen is de aandoening meestal pijnloos.
In het geval van besmetting van de longen met anthrax ontstaan binnen één tot zes dagen na blootstelling aan de bacterie plotseling koorts, een droge hoest, pijn in het hele lichaam en vermoeidheid. Daarna wordt de ziekte ernstiger met kortademigheid, moeite met ademen, pijn op de borst, transpireren en een blauwe verkleuring van huid en slijmvliezen doordat het bloed minder zuurstof bevat. Soms gaan deze verschijnselen gepaard met een zwelling van de borst en hals.
In gevallen van darminfectie met anthrax ontstaan de verschijnselen na twee tot vijf dagen na blootstelling aan de bacterie. Klachten kunnen dan zijn;koorts; hevige buikpijn; bloed braken; zwarte, teerachtige ontlasting; vochtophoping in de buikholte; verlies van eetlust en hevige diarree.
De diagnose is gebaseerd op de klachten en het lichamelijk onderzoek. Deze diagnose kan nog worden bevestigd met behulp van serologisch onderzoek; waarmee het mogelijk is de stoffen (antilichamen) die het afweersysteem tegen Bacillus anthracis intussen heeft aangemaakt, in het bloed op te sporen.
De behandeling bestaat uit het nemen van antibiotica. In gevallen van anthrax waarbij ademhalingsmoeilijkheden ontstaan doordat hals en borst ernstig zijn opgezwollen, kan zuurstof worden toegediend.
De complicaties van anthrax bestaan onder meer uit verspreiding van de bacteriën via de bloedstroom, ontsteking van de hersenen en van de vliezen rond de hersenen.
Anthrax kan worden voorkomen door mensen voorafgaand aan een reis naar een gebied waar de aandoening vaak voorkomt, in te enten met het anti-anthrax vaccin. Anthrax kan eveneens worden voorkomen door mensen die werken met dieren of hun producten waarin deze bacterie voorkomt, voor te lichten. Het is belangrijk deze producten te ontsmetten alvorens ze te verwerken.
De sporen van Bacillus anthracis die in verschillende dierlijke producten aanwezig zijn, kunnen worden gedood door ze gedurende tien minuten in water te koken, of door ze te desinfecteren bijvoorbeeld met kaliumpermanganaat, waterstofperoxide of verdund formaldehyde.
De andere voorzorgsmaatregelen zijn een goede bescherming van het lichaam met beschermende kleding en het lichaam aan het einde van de werkdag te ontsmetten. Alle kadavers van de geïnfecteerde dieren dienen op de juiste wijze door verbranding te worden vernietigd. Vlees van geïnfecteerde dieren mag niet worden genuttigd en alle vlees moet goed worden verhit om onbedoelde besmetting te vermijden. Melk en andere zuivelproducten mogen alleen worden geconsumeerd nadat deze producten voldoende zijn gepasteuriseerd of gesteriliseerd.
Wanneer anthrax voor bioterrorisme wordt gebruikt, kunnen de sporen in de vorm van een wit poeder in enveloppen worden verspreid. In deze situatie is het belangrijk op deze mogelijkheid te letten en de richtlijnen van de plaatselijke gezondheidsautoriteiten zorgvuldig op te volgen. In sommige gevallen moeten mensen die aan anthrax-sporen zijn blootgesteld, preventief met antibiotica worden behandeld.
Informatie over anthrax
www.rivm.nl
nl.wikipedia.org/wiki/Miltvuur
