Inleiding
Oorzaken
Verschijnselen
Diagnose
Behandeling
Complicaties
Prognose
Meer informatie

Lichen planus, ook wel lichen ruber planus genoemd, is een weinig voorkomende, niet-besmettelijke aandoening waarbij de huid, slijmvliezen, nagels en het haar kunnen worden aangetast. Lichen planus treedt bij minder dan één procent van de wereldbevolking op en komt bij alle etnische groepen voor. De aandoening kan op elke leeftijd optreden, maar gemiddeld gebeurt dit bij mannen rond de veertig en bij vrouwen rond de zesenveertig. Bij kinderen onder de vijf jaar komt lichen planus zelden voor.

De exacte oorzaak van lichen planus is onbekend, maar mogelijk hangt de aandoening samen met een niet goed functionerend afweersysteem of een allergie voor een bepaalde stof. Lichen planus kan namelijk ontstaan na blootstelling aan bepaalde geneesmiddelen, chemische middelen of ziekteverwekkers waarvan bekend is dat ze een allergische reactie opwekken. Stress, vooral emotionele stress, en erfelijke factoren lijken een belangrijke rol te spelen bij het ontstaan van lichen planus. Er zijn vormen van lichen planus die vaker in één familie voorkomen.

Tot de stoffen die in verband worden gebracht met het ontstaan van lichen planus behoren onder meer de metalen goud, bismut, kwik, antimoon en arsenicum, bepaalde antimalariamiddelen, penicillamine (een middel tegen loodvergiftiging), sulfonamide-antibiotica, tuberculosemiddelen, bepaalde antiworm- en antischimmelmiddelen, sommige bloeddrukverlagers en ontstekingsremmende pijnstillers.
Een van de ziekteverwekkers waardoor lichen planus kan optreden, is het hepatitis-C-virus. Lichen planus kan tevens ontstaan bij verschillende onderliggende aandoeningen, zoals colitis ulcerosa, primaire biliaire cirrose en alopecia areata. Tenslotte kunnen bepaalde chemische bestanddelen van ontwikkelvloeistof voor kleurenfoto’s tevens lichen planus veroorzaken.

De huidafwijkingen bij lichen planus zijn klein, paars, plat en onregelmatig gevormd. Ze kunnen afzonderlijk of in groepjes voorkomen, gerangschikt in streep- of cirkelvorm, en zijn gelijkelijk verdeeld over de beide lichaamshelften. De huidafwijkingen zijn meestal duidelijk begrensd en zien er glanzend uit. Er ligt soms een dun, doorzichtig schilferlaagje op; dit is een ragfijn netwerk van wittige streepjes die de striae van Wickham worden genoemd. Na verloop van tijd worden de afwijkingen steeds vlakker en komt er een gekleurde vlek voor in de plaats. De huidafwijkingen doen zich voor op polsen, onderbenen, nagels, geslachtsorganen, hoofd, gezicht en in de mond. Vaak ontstaan de huidafwijkingen op de plaats van een verwonding en gaan gepaard met jeuk, die licht of hevig kan zijn.

In de mond ontstaan zien de afwijkingen eruit als blauwwitte vlekjes op de zijkanten van de tong, op het slijmvlies aan de binnenkant van de wangen en lippen en op het tandvlees. Vaak ontstaan zweren die pijn en problemen met eten en drinken veroorzaken en kunnen worden aangetast door een schimmelinfectie. Daarnaast kan er sprake zijn van een droge mond en een metaalachtige smaak in de mond. Wanneer de nagels door lichen planus zijn aangetast, splijten ze en wordt de bovenkant van de nagel dunner en krijgt richels of groeven. Lichen planus op de hoofdhuid wordt meestal gekenmerkt door veel haaruitval dat in de meeste gevallen niet terugkeert.
Lichen planus kan zich in verschillende vormen of patronen openbaren en de afwijkingen kunnen variëren van kleine verheven bultjes tot zeer uitgebreide verschijnselen.

De diagnose wordt gesteld op basis van de medische voorgeschiedenis, het verhaal van de patiënt en de verschijnselen. Tevens worden een lichamelijk onderzoek en allergietesten verricht. De huidafwijkingen zijn meestal gemakkelijk te herkennen. Bij onderzoek van het bloed blijkt dit een toegenomen aantal witte bloedcellen te bevatten. De veroorzakende stof kan worden aangetoond met behulp van de plakproef, dit is een allergietest.
Lichen planus moet worden onderscheiden van aandoeningen die vergelijkbare verschijnselen kunnen veroorzaken, zoals psoriasis, secundaire syfilis, lichen simplex chronicus, lichenoïde reacties op geneesmiddelen, lupus erythematosus, erythema multiforme en verschillende andere aandoeningen waarbij de huid en de slijmvliezen zijn aangetast. De diagnose wordt daarom bevestigd met een huidbiopsie en immunofluorescentietesten. Bij een huidbiopsie wordt een stukje van een huidafwijking weggenomen en onder een microscoop onderzocht op de typische kenmerken van lichen planus. Een immunofluorescentietest is een speciaal onderzoek waarbij bepaalde stoffen met een bepaalde kleurstof worden gemerkt om te ontdekken of en waar er stoffen zijn die een allergische reactie veroorzaken.

De behandeling is gericht op het verlichten van de verschijnselen. De veroorzakende stof wordt weggenomen en de jeuk wordt bestreden. Ter bescherming wordt op eventuele wonden vaak een verband aangebracht. Voor de behandeling van afwijkingen op de huid wordt voornamelijk gebruikgemaakt van corticosteroïden. Dit middel kan op de afwijking worden aangebracht en in geval van uitgebreide verschijnselen in tabletvorm of als injectie worden toegediend . Een van vitamine A afgeleid middel kan op de afwijkingen worden aangebracht of als tablet worden ingenomen om de genezing te versnellen. Deze middelen tevens in combinatie met corticosteroïden worden toegediend. Daarnaast kunnen middelen die het afweersysteem onderdrukken, immunosuppressiva genoemd, worden aangebracht of ingenomen. Deze middelen kunnen echter bijwerkingen geven, zoals nierbeschadigingen en stijging van de bloeddruk. PUVA-lichttherapie tenslotte is een zinvolle behandeling voor uitgebreide huidafwijkingen en is nog effectiever in combinatie met corticosteroïdtabletten. Speciale zorg wordt gegeven aan afwijkingen in de mond, die steeds goed schoon moet worden gehouden. De verschijnselen van lichen planus in de mond kunnen worden behandeld met een mondwater, een antischimmelmiddel, een plaatselijk pijnstillend middel of een ontsmettend middel.
Binnen twee maanden na het begin van de behandeling zijn de afwijkingen meestal verdwenen, maar ze kunnen terugkeren nadat de behandeling is gestopt.

Een zelden voorkomende complicatie bij lichen planus op de hoofdhuid is haaruitval. Als het haar is uitgevallen, groeit het vaak niet meer terug. De nagels kunnen eveneens zijn aangetast; dit komt vaker voor bij ouderen. Vooral de vingernagels worden aangetast. Het komt echter zelden voor dat een nagel blijvend is beschadigd of loslaat.
Afwijkingen in de mond kunnen het risico op kanker in de mondholte vergroten, bijvoorbeeld van de lip, wang en het tandvlees. Dit risico is vooral groot wanneer zweren in de mond ontstaan. Het risico dat huidafwijkingen zich ontwikkelen tot kanker is echter niet groot.

Zonder behandeling verdwijnen de afwijkingen binnen een jaar of twee. De afwijkingen in de mond kunnen echter wel ongeveer vijf jaar blijven bestaan. Bij een vijfde van de patiënten kan lichen planus terugkeren. Wanneer de aandoening terugkeert, verschijnen de afwijkingen vaak op dezelfde plaats als de eerste keer, maar meestal is het beloop korter.

Meer informatie over geneesmiddelen kunt u vinden in de Geneesmiddelenatlas

Informatie van huidartsen
http://www.huidarts.info
http://www.huidinfo.nl
http://www.huidziekten.nl
http://www.huidarts.com


Informatie van de Vereniging Lichen Ruber Planus
http://lichenplanus.nl/startpagina.html

http://www.ncbi.nlm.nih
Boyd, A,S. and Neldner, K.H.(1991), “Lichen planus”, J Am Acad Dermatol, vol. 25, no. 4, October, pp. 593-619. (Engels)

http://www.ncbi.nlm.nih
Dissemond, J. (2004), “Oral lichen planus: an overview”, J Dermatolog Treat, vol. 15, no. 3, June, pp. 136-140.
(Engels)

http://www.nlm.nih.gov/medlineplus
Medline P30/12/2008lus (2004), Lichen planus [Online], [Accessed: 2005, June 27]. (Engels)

http://www.ncbi.nlm.nih.gov
Morison, W.L. (1985), “PUVA combination therapy”, Photodermatol, vol. 2, no. 4, August, pp. 229-236. (Engels)


http://www.merck.com
(2005), Lichen Planus [Online],[Accessed: 2005, June 27]. (Engels)

Black, M.M. (1998), Lichen Planus and Lichenoid Disorders, in: Champion, R.H., Burton, J.L., Burns, D.A. and Breathnach, S.M. (eds) Rook, Wilkinson and Ebling Textbook of Dermatology, 6th ed, vol. 3, Blackwell, Oxford. (Engels)

Daoud, M.S. and Pittelkow, M.R. (2003), Lichen Planus, in: Goldsmith, L.A., Freedberg, I.M., Eisen, A.Z., Wolff, K.L., Katz, S.I. and Austen, K.F. (eds) Fitzpatrick’s Dermatology in General Medicine, 6th ed, vol. 1, McGraw-Hill, New York. (Engels)

Rebora, A. (1999), Lichen Planus, in: Katsambas, A.D. and Lotti, T.M. (eds) European Handbook of Dermatological Treatments, Springer, Berlin. (Engels)

Swerlick, R.A. and Lawley, T.J. (2001), Eczema, Psoriasis, Cutaneous Infections, Acne, and Other Common Skin Disorders, in: Braunwald, E., Fauci, A.S., Kasper, D.L., Hauser, S.L., Longo, D.L. and Jameson, J.L. (eds) Harrison’s Principles of Internal Medicine, 15th ed, McGraw-Hill, New York. (Engels)